Faculty Spotlight: Δρ. Θέμις Κανικλίδου

  • Μεταφραση

«Έχω εντυπωσιαστεί από το πόσο άμεσα ανταποκρίνονται οι φοιτητές μου στον αμερικανικό τρόπο εκπαίδευσης. Τους φαίνεται πως αυτός είναι ο φυσιολογικός τρόπος για να μαθαίνει κανείς. Είναι αυτό που πάντα ήθελαν αλλά δεν ήξεραν ότι υπήρχε».

Ποια είναι η γλώσσα του λαϊκισμού και ποιος ο επικοινωνιακός της στόχος στην ειδησεογραφία; Πού εντοπίζουμε να υπεισέρχεται η ιδεολογία κατά τη μετάφραση παιδικών βιβλίων; Τι επιλογές κάνει μια εφημερίδα όταν μεταφράζει κάποια είδηση και πώς αυτές οι επιλογές αποτελούν είδηση από μόνες τους; Πώς μπορούμε να εκπαιδεύσουμε καλύτερους μεταφραστές; 

Αυτά είναι ορισμένα μόνο από τα ερωτήματα που έχουν απασχολήσει ερευνητικά τη Δρα Θέμιδα Κανικλίδου, Συντονίστρια του Μεταπτυχιακού προγράμματος στη Μετάφραση (ΜΑΤ) και Υποδιευθύντρια του Διδακτορικού προγράμματος στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία. 

Το εύρος και η ποικιλία των ερευνητικών ενδιαφερόντων της αποκαλύπτει το αδιάκοπα ανήσυχο πνεύμα μιας αφοσιωμένης ερευνήτριας. Επιπλέον, όμως, αντανακλά και τον πολλαπλά διεπιστημονικό χαρακτήρα της ίδιας της μετάφρασης και, κατά συνέπεια, του Μεταπτυχιακού προγράμματος στη Μετάφραση, το οποίο ενσωματώνει γνωστικά πεδία όπως η ανάλυση λόγου, η γλωσσολογία, η λεξικογραφία-ορογραφία και η διαπολιτισμική επικοινωνία. 

Παρότι τα διοικητικά καθήκοντά της σε συνδυασμό με το ερευνητικό και διδακτικό της έργο της αφήνουν ελάχιστο ελεύθερο χρόνο, η Θέμις εξακολουθεί να εργάζεται και ως μεταφράστρια, παρακολουθώντας από κοντά τις εξελίξεις στην εγχώρια μεταφραστική αγορά. Πρόκειται για έναν κλάδο όπου έχει διαπιστώσει μεγάλες μεταβολές μέσα στα τελευταία δέκα χρόνια.

Μία σημαντική εξέλιξη, σημειώνει η Θέμις, είναι η αυξανόμενη τμηματοποίηση της αγοράς, με ολοένα και περισσότερους μεταφραστές να εξειδικεύονται σε ένα υποπεδίο, όπως η ιατρική ή νομική μετάφραση. Μια άλλη σημαντική εξέλιξη είναι η εμφάνιση νέων μεταφραστικών πεδίων, όπως η τοπικοποίηση (ή, κατ' άλλους, επιχώρια προσαρμογή) βιντεοπαιχνιδιών και ο υποτιτλισμός οπτικοακουστικών έργων για υπηρεσίες διαδικτυακής αναμετάδοσης (streaming). 

Μια τρίτη εξέλιξη είναι η τεράστια πρόοδος που έχει σημειωθεί στη μηχανική μετάφραση. Κατά την άποψη της Θέμιδος, η τεχνολογική πρόοδος σε αυτόν τον τομέα προκαλεί βραχυπρόθεσμα αναταράξεις, αλλά μακροπρόθεσμα θα αποφέρει και νέες ευκαιρίες για τους μεταφραστές. «Οι εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη», σημειώνει η Θέμις, «θα μετασχηματίσουν το έργο των επαγγελματιών του κλάδου, καθώς οι μεταφραστές θα καλούνται να κάνουν πολύ περισσότερη επιμέλεια μηχανικών μεταφράσεων, το λεγόμενο “post-editing”» – κάτι που οι μεταπτυχιακοί φοιτητές του ΜΑΤ ασφαλώς διδάσκονται ήδη. 

Υπό την καθοδήγησή της, το μεταπτυχιακό πρόγραμμα στη Μετάφραση ανταποκρίνεται και στις τρεις παραπάνω εξελίξεις. «Οι απόφοιτοί μας είναι απόλυτα εξοικειωμένοι με τη σύγχρονη τεχνολογία που απαιτεί η αγορά», λέει η Θέμις και υπογραμμίζει ότι το ΜΑΤ προσφέρει μεγάλη γκάμα μαθημάτων στην εξειδικευμένη μετάφραση, τις μεταφραστικές τεχνολογίες και τη μετάφραση οπτικοακουστικών έργων. «Γίνεται πολύ καλή δουλειά με τους λίγους τυχερούς που αποφασίζουν να παρακολουθήσουν το πρόγραμμα».

Η Θέμις συντονίζει επίσης τη συμμετοχή του Hellenic American College σε ένα μεγάλο τρέχον έργο της Μονάδας Συντονισμού Ορολογίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Υπό την επίβλεψή της, φοιτητές του ΜΑΤ έχουν τη δυνατότητα να συνεισφέρουν στον εμπλουτισμό της μεγαλύτερης βάσης δεδομένων ορολογίας στον κόσμο, την πολύ γνωστή IATE.

Μάλιστα η ανάμειξη του Πανεπιστημίου σε αυτό το έργο υπήρξε δική της πρωτοβουλία, γεγονός που αντανακλά την αφοσίωσή της στην προώθηση της επαγγελματικής ανάπτυξης των φοιτητών της και στη βελτίωση των προοπτικών της σταδιοδρομίας τους. Αντανακλά, επίσης, το προσωπικό της ερευνητικό ενδιαφέρον στην κατάρτιση μεταφραστών. (Η Θέμις έχει διατελέσει και συν-ερευνήτρια στο ευρωπαϊκό έργο OPTIMALE που είχε ως στόχο τη βελτιστοποίηση της επαγγελματικής κατάρτισης των μεταφραστών.) «Από τα πρώτα κιόλας στάδια παρακολούθησης του προγράμματος, δίνουμε στους φοιτητές τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με το επάγγελμα», μας λέει. 

Για τη Θέμιδα, η οποία ολοκλήρωσε το διδακτορικό της στο Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, αυτή η εστίαση στη συμμετοχική μάθηση αποτελεί χαρακτηριστικό συστατικό της αμερικανικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, που η ίδια είχε τη δυνατότητα να εκτιμήσει από πρώτο χέρι, καθώς έχει διδάξει και στις Ηνωμένες Πολιτείες – τον περασμένο χρόνο διετέλεσε επισκέπτρια καθηγήτρια στο University of North Carolina at Charlotte και, τον προπερασμένο, είχε διεξαγάγει διαλέξεις στο Rollins College.

«Το ύφος της διδασκαλίας στο HAEC είναι ίσως αμεσότερο και απαιτεί περισσότερη συμμετοχή απ' ό,τι έχουν συνηθίσει πολλοί από τους Έλληνες φοιτητές. Και εδώ δίνουμε πολύ μεγαλύτερη έμφαση στο να μπορούν οι φοιτητές να εξετάζουν με κριτικό μάτι τη δουλειά τους, μια κρίσιμης σημασίας δεξιότητα για έναν μεταφραστή». 

Η Θέμις λέει πως έχει εντυπωσιαστεί από το πόσο γρήγορα ανταποκρίνονται οι φοιτητές της στον αμερικανικό τρόπο εκπαίδευσης. «Τους φαίνεται πως αυτός είναι ο φυσιολογικός τρόπος για να μαθαίνει κανείς. Είναι αυτό που πάντα ήθελαν αλλά δεν ήξεραν ότι υπήρχε».